Đã bao giờ bạn bước vào các siêu thị lớn tại Việt Nam và dùng các túi nilon được đề tên phân hủy sinh học để đựng rau củ? Thực ra, những túi đó đã bị cấm tại châu Âu (1) và thậm chí Thái Lan (2). Tuy nhiên ở Việt Nam nó vẫn được gán mác “thân thiện môi trường” theo thông tư số 07/2012/TT-BTNMT (3) nhưng nếu đi sâu tìm hiểu, có vẻ hoàn toàn ngược lại.
Những túi này vẫn làm từ Polyethylen và được thêm 1 hoạt chất phân rã với tỷ lệ từ 1 – 2% thường là muối mangan hoặc sắt, thúc đẩy quá trình oxy hóa và bẻ gãy các liên kết thành các mảnh nhựa nhỏ hơn. Bản chất của quá trình này không được sinh học cho lắm, vì thực ra túi chỉ phân rã nhanh hơn dưới ánh nắng mặt trời hoặc nhiệt độ và thậm chí ảnh hưởng tới quá trình thu gom và dễ biến thành các thành phần mà chúng ta đang lo sợ hiện nay: vi nhựa (4). Về định nghĩa nếu nó thực sự phân hủy sinh học thì các vi khuẩn cần ăn được các vật liệu này và chuyển hóa nó thành nước CO2 và sinh khối.
Tất nhiên các bên vẫn còn tranh cãi gay gắt, các doanh nghiệp như EPI và Symphony đang sản xuất các hoạt chất này cũng tung ra nhiều báo cáo và chứng cứ để buộc tội chỉ thị của Âu Châu là không hợp lí và là hệ quả của việc vận động hành lang của các doanh nghiệp sản xuất nhựa phân hủy sinh học. (5)
Dù vậy sự thực các nghiên cứu và báo cáo đã tác động lên các nước thuộc EU và Hội đồng Châu Âu đã chỉ ra tại mục 15 chỉ thị (EU) 2019/904 “..các hạn chế về việc đưa ra thị trường được đưa ra trong Chỉ thị này cũng nên bao gồm các sản phẩm được làm từ nhựa phân hủy oxo, vì loại nhựa này không thực sự phân hủy sinh học và do đó góp phần gây ra ô nhiễm vi nhựa trong môi trường, ảnh hưởng tiêu cực đến việc tái chế nhựa thông thường và không mang lại lợi ích môi trường..”
Việt Nam nhiều năm trở lại đây rất nhiều doanh nghiệp và tổ chức nhận thấy vấn đề này. Thực ra để phân hủy sinh học thì cần các loại nguyên liệu có cấu trúc đặc biệt, chứ không phải là nhựa trộn phụ gia hoặc thậm chí kiểu tinh bột biến tính trộn PE như hiện tại.
Do vậy rất hi vọng trong thời gian tới Việt Nam sẽ có cách tiếp cận khác với túi này thay vì dựa trên tiêu chuẩn hiện tại để cung cấp các chứng chỉ “thân thiện môi trường”. Thậm chí nhiều doanh nghiệp Việt Nam thừa biết các báo cáo và nghiên cứu nêu trên, nhưng để dễ bán, vì nếu chỉ là túi nilon thông thường thì theo Nghị quyết 579/2018/UBTVQH14 về Thuế Bảo vệ Môi trường, họ sẽ phải chịu 50,000 VND trên 1 kg túi (5). Do vậy họ thêm hoạt chất phân hủy để lấy giấy chứng nhận “Thân thiện môi trường” để có thể tiến vào thị trường dễ dàng hơn. Điều này thực sự khá tai hại.
P/s: Một phiên bản song ngữ của bài này mình có đăng trên LinkedIn, Anh Chị Em có thể cùng vào tương tác nhé: https://www.linkedin.com/…/urn:li:activity…/
(1) DIRECTIVE (EU) 2019/904 OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL of 5 June 2019 on the reduction of the impact of certain plastic products on the environment (https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/904/oj )
(2) https://www.iges.or.jp/…/S1-5_PPT_Thailand%20Plastic…
(3) http://vbpl.vn/botuphap/Pages/vbpq-van-ban-goc.aspx…
(4) European Commission, ibid.: Microplastics are defined by the European Commission as plastics that have been fragmented or manufactured to a size smaller than 5mm; United Nations Environment Programme (UNEP), Biodegradable Plastics and Marine Litter: Misconceptions, concerns and impacts on marine Environments (2015); DEFRA, ibid.; European Bioplastics Website, Scientific view on the plastic bag debate by Fraunhofer UMSICHT
(5) Re: The EU Unfounded Ban on Oxo-biodegradable Plastic (https://epi-global.com/…/02/EU-Unfounded-Ban-on-OBP.pdf )