“Chào mừng đến với địa ngục sản xuất”
Elon Musk là một trong những lý do mà năm 2018, sau khi nghỉ việc tại công ty phần mềm, mình không đi làm phần mềm nữa, cũng không đi làm hàng tiêu dùng nhanh mà thay vào đó đi làm.. sản xuất. Sau khi đọc được Elon Musk – Tesla, Spacex Và Sứ Mệnh Tìm Kiếm Một Tương Lai Ngoài Sức Tưởng Tượng của Ashlee Vance kèm theo lời bình luận của Musk đại ý bây giờ các bộ óc thông minh nhất chỉ tìm cách để lừa người dùng click vào mấy quảng cáo chứ chẳng làm gì ra hồn và câu chuyện về sản xuất tên lửa kèm xe điện của Elon khiến mình rất hào hứng. Phải thật kỷ luật, nắm rõ sản phẩm, đi sâu vào chi tiết, đào xới các vấn đề thì mới có thể tạo ra một sản phẩm tốt được.
Cả cuộc đời làm sales, thỉnh thoảng nửa mùa có làm luật thì vị trí tiếp theo của mình lại là “Điều phối sản xuất” của một công ty bao bì đang hơi hỗn loạn sau khi chuyển địa điểm sản xuất. Khi đến nhận việc thậm chí trưởng phòng nhân sự còn hỏi em vào đây làm gì. Mà khổ nỗi sau khi đọc cách Elon Musk làm việc điên cuồng ra sao, mình đã bị tử kỷ ám thị, áp dụng cho chính bản thân mình, chưa nhận việc mà đã chuyển nhà về cạnh nhà máy và chính xác là năm đầu tiên đã ngồi từ thứ 2 đến Chủ nhật tại đó và không có ngày nghỉ. Đang háo hức với sản xuất chưa đầy 2 tuần thì nhân viên kinh doanh duy nhất nghỉ và mình được giao một folder báo giá để … báo giá sản phẩm. Nhưng sản phẩm đang làm ở đây không phải là sản phẩm đóng gói quy chuẩn mà toàn bộ là sản phẩm gia công, do vậy mỗi lần báo giá tuỳ vào tính chất sản phẩm, kết cấu mà khách hàng yêu cầu thì nó lại khác. Thậm chí mình đã viết mail cho Giám đốc lúc đó đang đi công tác ở Châu Âu là em chả hiểu gì cái file đó cả. Tiếng Đức, Tiếng Anh và Tiếng Việt lẫn lộn… Giờ mình cũng quên luôn tại sao mình hiểu cái file đó, thậm chí còn viết thêm mấy thứ vào đó, nhưng nói chung phần lớn công sức là nhờ khủng bố Giám đốc sản xuất về các loại túi, quy trình sản xuất, thông số máy thổi, cầm đồng hồ xuống bấm tốc độ máy, đi dán tem với công nhân, đóng thùng hàng, chất pallet, ngồi luồn dây. À mà nhờ vậy mà các thắc mắc khùng điên ngày đầu kiểu sao công nhân ăn nhiều cơm và uống nhiều nước ngọt đã được giải quyết. Sau một đêm tại nhà máy ngồi gấp thùng với công nhân cắt, 3 tiếng trôi qua và mình chỉ thèm Sting, vừa đuối vừa khát.
Sau này khi làm đào tạo lại cho các bạn sales để tính giá thì cơ bản 3 trong 4 buổi đào tạo là về sản xuất, file này đơn giản dành cho người rành về sản phẩm và sản xuất, không dành cho mấy tay chỉ biết bán hàng.
Cơn cuồng Elon của mình chưa bao giờ dừng lại khi mình hầu như đã dành tối cuối năm và ngày đầu năm mới để đọc thêm 1 cuốn Tiểu sử Elon Musk viết bởi Walter Isaacson. Đọc gần như liên tục chỉ nghỉ ăn và thỉnh thoảng, xen lẫn giờ chơi cùng con và nằm canh cho cu cậu ngủ.
Trang 179: Musk thường nói rằng thiết kế một chiếc ô tô rất dễ. Phần khó là sản xuất nó.
Trang 181: Antonio Gracias bạn của Elon, một nhà đầu tư mạo hiểm, chuyên gia trong đội SWAT của anh để xử lý vấn đề sản xuất cho Tesla thì nói “Tôi nhận thấy nếu đầu tư vào một công ty anh nên dành toàn bộ thời gian của mình cho công việc sản xuất”.
Đúng vậy, sản xuất trơn tru với chi phí tối ưu nhất luôn là một bài toán đau đầu. Elon yêu cầu các kỹ sư của mình đặt câu hỏi về mọi thông số kỹ thuật. Tất cả các yêu cầu nên được coi là khuyến nghị, ai đưa ra tiêu chuẩn đó và tại sao lại có tiêu chuẩn đó?
“Những thứ bất biến duy nhất là các nguyên tắc vật lý”
Sản phẩm vật lý được tạo thành từ vật liệu, nguyên tắc là với công dụng của nó thì cần lượng vật liệu bao nhiêu, và chế tạo như thế nào để đảm bảo công dụng, chứ không phải đi theo lối mòn với câu thần chú “tiêu chuẩn ngành”. Động cơ tên lửa có cần nặng đến nửa tấn? lớp thép không của starship 4mm là ổn chứ? có cần lớp chống ồn cho pin?… Nhiều khi ta bị cuốn vào guồng quay và quên “thách thức” những quy trình và tiêu chuẩn mà công dụng không gì khác là khiến dây chuyền sản xuất bị chậm tiến độ và sản phẩm bị đội giá.
Câu nói đùa mà thầy Cho – người dạy LEAN cho mình đã nói là, Vũ thấy không, cái ghế Inox này họ đang LEAN đấy, hồi đầu nó nặng lắm, giờ nhẹ hều à, miễn là vẫn chịu tải 100 kgs là được.
Elon Musk là thiên tài, tương tự như Steve Jobs nhưng sự khác biệt của họ nằm nhiều ở triết lý sản xuất. Apple chỉ nắm thiết kế còn sản xuất được giao cho bên kia đại dương, còn đối với Elon Musk anh sẽ nắm toàn bộ từ thiết kế cho đến sản xuất sản phẩm.
Musk đưa các kỹ sư và nhà thiết kế vào cùng một phòng. Chúng tôi mong muốn tạo ra những nhà thiết kế tư duy như kỹ sư và những kỹ sư tư duy như nhà thiết kế – Von Holzhausen. Elon bắt phòng làm việc của đội thiết kế phải nhìn dây chuyền sản xuất để biết sản xuất đang thực sự chuyển đổi các hình ảnh bản vẽ của họ ra sản phẩm vật lý như thế nào. Và Kỹ sư có thể nhanh chóng lôi mấy ông thiết kế sản phẩm ra để xử lý vấn đề cùng.
Sau này anh yêu cầu lãnh đạo bên Solar City phải biết đi lắp tấm pin năng lượng mặt trời mái nhà. Quản lý sản phẩm bên X (Twitter) phải biết code.
Và để đáp ứng các mốc thời gian gần như không tưởng trong sản xuất, Elon Musk luôn có khả năng tạo cảm giác gấp gáp sống còn, “lửa sắp tới đít” cho cả tập thể, bằng sự hối thúc, chỉ trích, và hiện diện.
Và cơ bản người lãnh đạo phải dám ra quyết định khi muốn đẩy nhanh một việc gì đó. Nó có thể đúng, có thể sai. Nhưng nếu không ra quyết định thì mọi việc vẫn như cũ và trì trệ.
Gần đây khi nhân viên Twitter thậm chí đã chia sẻ, họ đã phát triển rất nhiều tính năng, nhưng không được ra mắt, Elon Musk mới về và chỉ cần một cuộc điện thoại. Tính năng khám phá được anh chỉ phải là giao diện chính của Twitter – ngay lập tức. Lãnh đạo không ra quyết định chỉ khiến nhân viên thêm ù lì và tổ chức chậm tiến.
Tất nhiên cuốn sách còn rất nhiều điều thú vị về sự phát triển của Elon Musk từ khi là một cậu bé hay bị bắt nạt tại Nam Phi cho đến khi trở thành người giàu nhất thế giới. Hoàn cảnh gia đình với người cha đồng bóng, lừa đảo nhưng cũng quyến rũ và nam tính đã ảnh hưởng tới nhận thức và suy nghĩ của Elon ra sao. Vất thương tâm lý khiến anh không thích cha mình, thậm chí từ mặt nhưng khi mất kiểm soát anh lại tuôn ra mấy lời mạt sát ông hay nói.
Bên cạnh các sản phẩm đột phá từ xe điện, tên lửa, trí tuệ nhân tạo, Robot, khoa học về thần kinh tạo nên tên tuổi lẫy lừng cho Elon Musk thì các mối quan hệ tình ái phức tạp, mong muốn có nhiều con để góp phần bảo tồn ý thức nhân loại khiến ông cũng trở thành một thỏi nam châm thu hút truyền thông với các drama vẫn chưa có hồi kết.
Cuốn sách của Water Isaacson đã có sự khác biệt nhiều với Ashlee Vance khi ông được tiếp xúc với nhiều tư liệu hơn và dày công nghiên cứu quãng đời trai trẻ của Elon để góp phần xây dựng nên được tính cách, uẩn ức và cà những “cơn điên” bùng nổ của thiên tài công nghệ này.